Sa Concepción, sa katimugang Chile, 12 taon na ang nakalilipas, isang grupo ng mga tao ang nagpasya na ang krisis sa kapaligiran ay hindi lamang matutugunan sa pamamagitan ng pangangalaga sa kalikasan. Kinakailangan ding suriin ang paraan ng ating pamumuhay, paggawa, pagkonsumo, at pakikipag-ugnayan sa ating kapaligiran. Kaya, isinilang ang Fundación El Árbol—isang organisasyon na tumutugon sa mga isyu ng zero waste, ang regenerative economy, at ang pagbibigay-kapangyarihan sa mga mamamayang tagapulot ng basura sa mga mamamayan.
Para kay Milton Neira, ang ehekutibong direktor ng organisasyon, ang misyon ay nananatiling mahalaga ngayon gaya noong nagsimula sila: “Ang Fundación El Árbol ay itinatag na may layuning balansehin ang ugnayan sa pagitan ng mga tao, lipunan, at kalikasan.” Ang balanseng ito ay ipinapahayag sa pamamagitan ng tatlong linya ng gawain. Ang una ay naglalayong ang panlipunan at pangkapaligiran na pagbabagong-buhay ng mga ecosystem. Ang pangalawa ay nagtataguyod ng mga regenerative na ekonomiya at disenteng trabaho, lalo na para sa mga tagapulot ng basura sa mga mamamayan. At ang pangatlo ay nagtataguyod ng mga estratehiyang zero-waste upang mabawasan ang pagbuo ng basura at baguhin ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga komunidad sa basura.
Ang Plastikisasyon ng Pang-araw-araw na Buhay
Gayunpaman, para sa organisasyon, mayroong isang hamon na sumasaklaw sa lahat ng mga aspetong ito: ang lumalaking pagdepende sa plastik. Nang banggitin ni Milton Neira ang materyal na ito, ginagawa niya ito mula sa isang pananaw na higit pa sa pamamahala ng basura. Para sa kanya, ang paglaganap ng plastik ay kumakatawan sa isang malalim na pagbabago ng modernong buhay. "Naniniwala kami na ang isa sa mga pangunahing bagay na nagpapagulo sa atin sa pang-araw-araw na buhay—lalo na sa buhay sa lungsod—ay ang pagiging plastik ng pang-araw-araw na buhay," aniya.
Mula sa kanyang pananaw, ang problema ay hindi limitado sa nakikitang polusyon; mayroon din itong kinalaman sa pagkakahiwalay na nililikha nito mula sa mga paraan ng pamumuhay na mas malapit na nakaugnay sa kalikasan at mula sa mga gawi na, hanggang ilang dekada na ang nakalilipas, ay karaniwan. "Nakaasa na tayo sa isang teknolohiya mula sa nakalipas na 50 taon, na ang mga pangmatagalang bunga ay hindi pa natin lubos na nalalaman," argumento niya.
Ang repleksyong ito ay partikular na mahalaga sa Chile, kung saan ang mga pagsulong sa regulasyon ay naglagay sa bansa bilang isang rehiyonal na lider sa paglaban sa mga single-use na plastik. Gayunpaman, para sa mga organisasyong tulad ng Fundación El Árbol, ang tunay na pagbabago ay nangangailangan ng higit pa sa mga batas lamang: nangangailangan ito ng malalim na mga pagbabago sa kultura.
Pagkilala sa mga Mamumulot ng Basura sa Katutubo
Kabilang sa mga pinakamahalagang nagawa ng organisasyon mula sa trabaho nito sa nakalipas na 12 taon ay ang pagpapataas ng kamalayan sa papel ng mga tagapitas ng basura sa mga mamamayan. "Naniniwala kami na may nagawang pag-unlad sa mga tuntunin ng koordinasyon, awtonomiya, at kalayaan para sa mga tagapitas ng basura," sabi ni Neira.
Matagal pa bago pa man mapunta sa adyenda ng publiko ang mga debate tungkol sa pabilog na ekonomiya, itinataguyod na ng Fundación El Árbol ang mga inisyatibo upang kilalanin ang kahalagahang pangkapaligiran at panlipunan ng mga taong kumukuha ng mga recyclable na materyales at araw-araw na nakakatulong sa pagpigil sa libu-libong metrikong tonelada ng basura na mapunta sa mga landfill at mga pasilidad ng pagtatapon.
Ang gawaing ito ay sinabayan ng lumalaking pangako sa muling paggamit at muling paggamit—mga gawi na itinuturing ng organisasyon na mahalaga para mabawasan ang pagdepende sa mga produktong disposable. "Ang muling paggamit ay isang pangunahing aksyon na maaaring gawin ng sinumang mamamayan," paliwanag niya.
Mula sa Usapan Tungo sa Aksyon
Isa sa mga pinakamalaking hamon na kinakaharap ng organisasyon ay ang paghikayat sa mga tao na lumipat mula sa pagmamalasakit sa kapaligiran patungo sa pang-araw-araw na pagkilos. Kinikilala ni Neira na mayroong mas malawak na pag-unawa sa mga problemang nauugnay sa basura, ngunit nagbabala na ang ideya na ang basura ay responsibilidad ng iba ay nananatili pa rin. "Maiintindihan ng mga tao ang mensahe, mapag-usapan ito, at maaaring sumang-ayon pa rito. Ngunit ang paggawa ng hakbang tungo sa pagkilos ay isang malaking hamon," aniya.
Gayunpaman, nakakakita pa rin siya ng mga nakapagpapatibay na senyales. Parami nang parami ang mga taong gumagamit ng mga gawi tulad ng pagdadala ng mga magagamit muli na bote, termos, o sarili nilang mga kagamitan. Ito ay maliliit na pagbabago na tumutulong na hamunin ang kultura ng pagtatapon at naghahanda ng daan para sa mas malalim na pagbabago.
Gayunpaman, pinapanatili niya ang isang kritikal na pananaw sa pandaigdigang tanawin. "Lahat ng ginagawa natin ay maaaring maging palamuti lamang kung hindi natin pipigilan ang produksyon ng plastik," babala niya. Para sa kanya, ang lubhang pagbabawas ng produksyon ay nananatiling pinakamahalagang hakbang upang matugunan ang isang krisis na patuloy na lumalala sa pandaigdigang saklaw.
Zero Waste: Isang Posibleng Solusyon
Bagama't maraming munisipalidad ang nahaharap sa lumalaking kahirapan sa pamamahala ng kanilang basura, iginiit ng Fundación El Árbol na mayroong mga mabubuting alternatibo. Itinataguyod ng organisasyon ang zero-waste approach hindi lamang bilang isang pilosopiya sa kapaligiran kundi pati na rin bilang isang praktikal na estratehiya na may mga benepisyong pang-ekonomiya, panlipunan, at pangkapaligiran.
Nakikita ni Neira ang mga lungsod kung saan ang karamihan sa mga organikong basura ay kino-compost at kung saan ang mga natitirang materyales ay maaaring gamitin muli, i-recycle, o itago sa loob ng mga siklo ng produksyon. "Ang basura ay magiging isang bagay ng nakaraan," aniya.
Ang panukala ay nagkakaroon ng espesyal na kahalagahan sa rehiyon ng Biobío ng Chile, kung saan ang unti-unting pagsasara ng mga landfill ay pumipilit sa mga lokal na pamahalaan na maghanap ng mga bagong solusyon. "Sa ngayon, ang gastos sa logistik ng pamamahala ng basura ay napakataas, at ang mga landfill ay isinasara. Ang solusyon ay zero waste," giit niya.
Sampung Taon ng Isang Pandaigdigang Network
Ang kasaysayan ng Fundación El Árbol ay malalim ding magkakaugnay sa kasaysayan ng Break Free From Plastic. Ang organisasyon ay isa sa mga una sa Latin America at Caribbean na sumali sa kilusan at naging bahagi ng network simula nang itatag ito sa rehiyon.
Natural lang ang desisyon. “Labindalawang taon na ang nakalilipas, sa Concepción, halos walang nakakaalam tungkol sa problema ng basura, at karamihan sa basurang iyon ay plastik. Nang magkaroon ng pagkakataong sumali sa isang network na naglalayong unti-unting alisin ang plastik, agad kaming sumali,” paggunita ni Neira.
Para sa kanya, ang kahalagahan ng BFFP ay higit pa sa koordinasyong pampulitika. "Mayroong palitan ng kaalaman, karanasan, at mga kagamitan na nagpapalakas sa amin bilang isang network, ngunit pati na rin bilang mga indibidwal na organisasyon," paliwanag niya.
Sa nakalipas na dekada, nagtagumpay ang kilusan sa pag-uugnay ng mga lokal na pakikibaka sa isang pandaigdigang layunin, na nagpapahintulot sa matagumpay na mga karanasan na maibahagi at maiangkop sa iba't ibang konteksto. "Ang pangunahing bagay na nagawa ng Break Free From Plastic ay ang pag-uugnay ng mga organisasyon sa isang layunin na lumalampas sa mga agarang problemang kinakaharap ng kanilang mga komunidad," aniya.
Nakatulong din ang network sa pagbuo ng mga konkretong proyekto, pagpapalakas ng mga kakayahan ng organisasyon, at pagbibigay ng estratehikong impormasyon upang matugunan ang isa sa mga pinakamahigpit na hamon sa kapaligiran sa ating panahon.
Isang Pandaigdigang Kasunduan sa Plastik na May Mataas na Ambisyon
Habang umuusad ang negosasyon para sa isang pandaigdigang kasunduan sa plastik, pinapanood ng Fundación El Árbol ang proseso nang may pananabik, ngunit may pag-aalala rin.
Naniniwala si Neira na dapat tugunan ng kasunduan ang problema sa pinagmulan nito: ang produksyon. "Dapat mayroong malinaw na mga pangako tungo sa isang matinding pagbawas sa produksyon ng plastik, patungo sa phase-out nito at pagsasama ng isang makatarungang transisyon," argumento niya.
Nagbabala rin siya na hindi dapat maging ganoon kadali para sa isang maliit na bilang ng mga bansa na harangan ang pinagkasunduan. Ang mga kasalukuyang patakaran ay nagpapahintulot sa mga bansang may mababang ambisyon o iyong mga naiimpluwensyahan ng industriya ng petrokemikal na pigilan ang pag-unlad.
Para sa mga organisasyong nagtatrabaho sa isyung ito araw-araw, ang kasunduan ay kumakatawan sa isang makasaysayang pagkakataon upang magtulak ng mga pagbabago sa istruktura na umaakma sa mga lokal na pagsisikap.
Mag-isip Sa buong mundo, Act Locally
Ang karanasan ng Fundación El Árbol ay nagpapakita na ang mga solusyon ay hindi lamang nagmumula sa mga internasyonal na negosasyon o sa malalaking lungsod. Itinatayo rin ang mga ito sa mga komunidad na nag-eeksperimento sa mga bagong paraan upang pamahalaan ang kanilang basura, palakasin ang mga lokal na ekonomiya, at makipag-ugnayan muli sa kalikasan. Ang organisasyon ay nananatiling nakatuon sa pakikipagsosyo sa mga munisipalidad, mga organisasyong panlipunan, at mga internasyonal na network upang ipakita na posible ang paglipat sa mga modelo ng zero-waste.
At habang sumusulong ang pagbabagong iyon, nananatiling simple at direkta ang mensaheng ibinabahagi ni Milton Neira: “Mag-isip bago tanggapin ang isang plastik na bagay. Isaalang-alang ang alternatibo sa pagtanggi nito. Hindi naman ganoon kahirap.” Isang paanyaya na nagbubuod sa pilosopiya ng Fundación El Árbol at sa diwang gumabay sa kilusang Break Free From Plastic sa loob ng isang dekada: muling paggamit, muling paggamit, pagtanggi sa mga hindi kailangan, at sama-samang magtulungan upang bumuo ng isang kinabukasan kung saan ang polusyon sa plastik ay hindi na bahagi ng pang-araw-araw na buhay.
