Toen tyfoon Ondoy in september 2009 toesloeg, was de rivier zo verstopt met afval dat mensen zeiden dat je er bijna doorheen kon lopen. Al snel sijpelde het afval de huizen binnen: cellofaan, zakjes, snackverpakkingen, plastic zakken, piepschuim. Na elke tyfoon duurde het even voordat de bewoners hun normale routine weer konden oppakken, omdat zowel de gemeenschap als de barangay (lokale bestuursraad) wekenlang bezig waren met het schoonmaken van de straten.
Bewoners lopen over puin en afval in de rivier de Tullahan.
Net als in de meeste andere barangays, waren schoonmaakacties de eerste maatregelen die Potrero nam als reactie op deze problemen.
Maar hoewel deze oplossingen oprecht werden toegepast, waren ze tijdelijk en uiteindelijk nutteloos. Ze kostten veel mankracht en middelen, met weinig resultaat op de lange termijn. Het afval keerde steeds terug, net als de overstromingen. Potrero had meer nodig dan bezems en goede bedoelingen om de vicieuze cirkel te doorbreken.
Het plasticvervuiling bij de bron aanpakken door Tingi Tindahan
De bewoners hadden zich al lang aangepast aan de terugkerende overstromingen. Hun routines werden gevormd door de verwachting dat er steeds weer afval zou komen en dat de overstromingen daardoor steeds zouden toenemen. Maar onder die berusting schuilde een stille wens naar verandering.
De barangay wist dat ze iets groters moesten doen. In 2014 begonnen ze, met de hulp van Mother Earth Foundation (MEF), een non-profitorganisatie en lid van Break Free From Plastic, met de implementatie van programma's voor afvalvermindering die aansloten bij Republic Act No. 9003 – de baanbrekende wet van het land die een alomvattend, gemeenschapsgericht systeem voor afvalbeheer instelt.
Regine Nayve, die als programmamanager toezicht houdt op MEF's gemeenschapsgerichte oplossingen voor plasticvervuiling, zei dat Potrero al de ingrediënten voor transformatie in huis had: leiders die bereid waren te luisteren, verzamelaars die openstonden voor training en bewoners die diep van binnen wisten dat de oude cyclus niet langer houdbaar was.
Dit maakte de barangay een geschikte locatie voor het Zero Waste Program van MEF, een ecologisch afvalbeheerinitiatief dat is ontworpen om de hoeveelheid afval die op stortplaatsen terechtkomt in plattelandsgebieden in de Filipijnen te verminderen. De samenwerking duurde acht maanden, maar Potrero werkt hard om de vooruitgang voort te zetten.
Veel dingen veranderden – en verbeterden. Maar ze realiseerden zich al snel dat afvalbeheer slechts een onderdeel van de oplossing was en op zichzelf niet voldoende om het probleem aan te pakken. Plastic afval bleef een plaag voor de gemeenschap.
Als reactie hierop lanceerden ze de Tingi Tindahan. Dit initiatief, gefinancierd door de lokale barangay (wijk) en wederom ondersteund door het MEF (Ministerie van Economische Ontwikkeling), was erop gericht de hoofdoorzaak van het probleem aan te pakken: plastic voor eenmalig gebruik. De Tingi Tindahan is een door de barangay gerunde navulwinkel, gemodelleerd naar de traditionele sari-sari-winkel (kleine buurtwinkel), maar dan zonder de plastic verpakkingen die de barangay lange tijd tot last waren geweest.
De omschakeling bij Potrero begon met het bouwen van "systemen waarmee we konden overstappen op navullen en hergebruiken", aldus Regine. "[Deze systemen] zouden ons helpen de afhankelijkheid van [bewoners] van plastic te verminderen."
Ze voegde eraan toe: "We moeten streven naar oplossingen die een alternatief bieden voor het voortdurende gebruik van plastic voor eenmalig gebruik."
Binnen in de Tingi Tindahan winkel voor hergebruik en navulling.
In plaats van goederen in zakjes te verkopen, blies het project de oude Filipijnse gewoonte van navullen en hergebruiken nieuw leven in.
Het systeem sloeg snel aan bij de bewoners, die de eenvoud ervan waardeerden. In plaats van zakjes te kopen, hoeven ze alleen maar een pot of bakje mee te nemen, het te laten wegen, bij te vullen en alleen voor de inhoud te betalen. De prijzen vallen vaak lager uit – soms maar ₱5 (USD 0.08) of ₱10 (USD 0.17) – terwijl er vrijwel geen nieuw afval ontstaat.
“Het doel van Tingi Tindahan is om een barangay te worden”, legt Khate Nolasco uit, een zittend barangay-raadslid of kagawad. (“Het doel van Tingi Tindahan is om het afval dat in onze barangay wordt geproduceerd te verminderen.”)
Dit belichaamt de essentie van de Zero Waste-aanpak, zei Regine: “Ik wil ‘zero waste’ dito zeggen als ik iets wil doen.” (“Wat ‘zero waste’ voor ons werkelijk betekent, is dat niets verloren gaat.’)
Tingi Tindahan moedigt een gedragsverandering aan, weg van plastic voor eenmalig gebruik en naar een cultuur van hergebruik en bijvullen. Barangay-kapitein Sheryl Nolasco verwelkomt deze terugkeer naar een oudere, duurzamere gewoonte. 'Gustong-gusto kong bumalik 'yung ganung tradisyon at matutunan ng mga bata ngayon,' zei ze. “Het is niet aan te moedigen dat je het in het Hindi kunt doen om de omgeving te maken, maar om het kanilang katipiran te maken.” (“Ik wil echt dat die traditie terugkeert, en dat de kinderen van vandaag deze leren… We moedigen hen aan dit in praktijk te brengen, niet alleen om het milieu te helpen, maar ook om hen zuinigheid te leren.”)
Tingi Tindahan gaf Potrero een manier om plastic afval te voorkomen voordat het ontstaat. Nu het model door de gemeenschap wordt beheerd en de kosten laag worden gehouden, kan het dienen als een potentieel blauwdruk voor barangays Ik wil hetzelfde zero-waste-initiatief herhalen.
Eigenlijk Kgwd. Khate gelooft dat de aanpak landelijk kan worden opgeschaald: "Napakarami na het openen van sari-sari-winkels. Bij het ontbinden van papalitan ng ganito, maganda siyang way para hindi na magkakaroon ng napakaraming kalat." (“We hebben zoveel sari-sari-winkels [in het hele land]. Als we ze geleidelijk naar modellen als deze verschuiven, kan dit een effectieve manier zijn om wijdverspreid zwerfvuil te voorkomen.”)
Om nieuwe modellen zoals Tingi Tindahan te versterken en op te schalen, is ook een beleidswijziging nodig. "Sobrang halaga ng enabling policies to foster development nitong reuse systems," merkte Regine op. ("Ondersteunend beleid is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van deze hergebruiksystemen.")
"Dit zou winkels zoals Tingi Tindahan echt helpen om verder te groeien en uiteindelijk navolging te vinden," voegde ze eraan toe.
Hoe verandering van onderaf begint: Zero Waste Programma
Voordat MEF in Potrero actief werd, was het afvalverwerkingssysteem van de barangay grotendeels gecentraliseerd. Deze opzet zorgde voor diverse problemen: financiële druk op de stad en bodem- of waterverontreiniging door stortplaatsen.
Het Zero Waste Program van MEF introduceerde een andere aanpak die afvalbeheer decentraliseerde en lokaliseerde. Met de betrokkenheid van de hele barangay (wijk) bevorderde de strategie bronscheiding, recycling, compostering, hergebruik en systematische afvalterugwinning.
Echte verandering kwam pas echt op gang toen de afvalophalers – die al lange tijd de stille ruggengraat van het systeem in Potrero vormen – de juiste training en duidelijkheid over hun taken kregen. Straatvegers werden officieel afvalophalers, terwijl vrouwelijke leiders de rol van afvaltoezichthouders op zich namen. Dankzij de begeleiding van MEF werden de inzamelroutes kansen om het publiek voor te lichten. Tegenwoordig werken er 80 afvalwerkers in Barangay Potrero, waardoor 75% van het afval niet meer op de stortplaats terechtkomt.
Vuilnisophaler Gregorio Paclian Jr. vertelde hoe zijn rol drastisch is veranderd. In plaats van alleen maar afval te vervoeren, is hij nu een handhaver van de regels en spreekt hij huiseigenaren aan op het beheren, inzamelen en scheiden van hun afval. Samen met andere medewerkers houdt hij ook het afval van nabijgelegen bedrijven en omliggende gemeenschappen in de gaten, om ervoor te zorgen dat Potrero niet langer als stortplaats van een ander gebied wordt beschouwd.
“Napakahalaga ng rol ng mga afvalarbeiders natin dahil sila ang nandun sa pinakababa,” legde Kgwd uit. Khate. “Kung wala sila, hindi natin maisasaayos 'yung ating koleksyon ng basura o 'yung pamamahala ng basura.” (“De rol van onze afvalwerkers is uiterst belangrijk omdat zij degenen op het terrein zijn. Zonder hen zouden we onze afvalinzameling of ons afvalbeheersysteem niet kunnen verbeteren.”)
De afvalwerkers van Potrero spelen ook een leidende rol bij het inzamelen van kalakal, bruikbare of recyclebare materialen die de barangay (wijk) van de bewoners koopt.
Wat de toekomst in petto heeft voor Potrero en soortgelijke bedrijven. Barangays
Potrero's reis leidt niet tot een perfect systeem, maar wel tot een hoopvol systeem. Door tien jaar werk – het Zero Waste Program en de Tingi Tindahan – heeft de barangay mensen geholpen de gevolgen van plastic voor eenmalig gebruik beter te begrijpen en de noodzaak in te zien om over te stappen op systemen voor hergebruik en navulling.
Vandaag de dag draagt Potrero actief bij aan het herschrijven van zijn eigen verhaal, waarbij de bewoners de moed hebben om zich te ontworstelen aan de enorme hoeveelheid plasticvervuiling. Door het werk van bewoners, afvalverzamelaars, wijkleiders en activisten heeft deze gemeenschap laten zien dat systemen kunnen veranderen en gedrag kan evolueren, zelfs op plekken die al lange tijd gekenmerkt worden door milieuproblemen.
Potrero wacht echter nog steeds op actie van anderen, zoals zijzelf al hebben gedaan: op andere barangays om hun voorbeeld te volgen, op wetgevers om een strenger beleid te voeren ter bescherming van Potrero's inspanningen, en op grote bedrijven om eindelijk een einde te maken aan de productie van plastic en de plasticvervuiling aan te pakken die hun producten veroorzaken en die vaak in de waterwegen terechtkomt.
Ondanks het succes van het Zero Waste-programma kampt Potrero nog steeds met één hardnekkig probleem: restafval van wegwerpzakjes. Opruimacties, mits grootschalig uitgevoerd, zouden de straten van afval kunnen ontdoen en de waterwegen weer vrij laten stromen, maar ze zouden het probleem niet kunnen stoppen. bedrijven ervan weerhouden miljoenen wegwerpverpakkingen te produceren inclusief sachets of plastic verpakkingen.
Barangay Potrero kampt tot op de dag van vandaag nog steeds met overstromingen en de inwoners moeten nog steeds plastic afval doorzoeken. Zolang bedrijven de productie van wegwerpplastic niet stopzetten en overheden geen systematische overstap naar hergebruiksystemen verplichten, zullen gemeenschappen zoals die van hen – overal ter wereld – de gevolgen van plasticvervuiling blijven ondervinden.
"Hoewel Barangay Potrero een afvalvrije wijk is... blijft het restafval erg moeilijk te beheren," zei Regine. "Het gaat dan vooral om de plasticvervuiling, waar ze voortdurend mee te maken hebben... [zelfs met opruimacties], hindi pa rin mawala-wala 'yung hinaharap nilang problema sa plastic. Dus dat is een deel van de uitdaging…” (“[Zelfs met opruimacties] blijft het probleem met plastic bestaan.”)
Kapitein Sheryl beaamde dit: “Hangga't may nagpo-produceren ng Kunststof at may nagko-consumeren ng mga bagay na nakalagay sa plastic, hindi matatapos ang problema." (“Zolang er plastic wordt geproduceerd en mensen producten consumeren die in plastic zijn verpakt, zal het probleem niet verdwijnen.”)
Voor Regine biedt het succes van Potrero een bruikbaar model, maar wel een model dat doelbewust moet worden uitgebreid.
Financiële mechanismen zijn net zo cruciaal. Deze winkels, hoewel goedbedoeld, opereren nog steeds binnen een bedrijfsmodel, wat betekent dat ze middelen nodig hebben om te starten, uit te breiden en hun activiteiten in stand te houden.
Regine hoopt dat beleid er uiteindelijk toe zal leiden dat winkels zonder afval toegang krijgen tot subsidies en dat de toeleveringsketens soepeler verlopen, waardoor navulopties op grotere schaal haalbaar worden.
Dit vereist meer steun van de lokale overheid. "Wat als een afvalvrije buurtwinkel wil uitbreiden zodat alle producten in navulvorm verkrijgbaar zijn?", vroeg ze.Mag espasyo ba? Kan steun bieden aan de barangay of de lokale overheid?” (“Is er ruimte? Is er steun vanuit de barangay of de lokale overheid?”)
Gemeenten moeten bereid zijn deze modellen te helpen groeien, niet alleen in kleine winkels, maar uiteindelijk ook in grotere bedrijfsvormen zoals kruidenierswaren en supermarktenwaar consumenten hun favoriete merken kunnen kopen in navulbare, retourneerbare verpakkingen.
De vooruitgang die Potrero heeft geboekt, herinnert ons er voorlopig aan dat transformatie mogelijk wordt wanneer mensen weigeren een crisis als normaal te accepteren en wanneer oplossingen niet alleen voor de gemeenschap, maar mét de gemeenschap worden ontworpen.
